สารอินทรีย์ระเหยง่าย (VOC: Volatile Organic Compound)

สารอินทรีย์ระเหย หรือ สารอินทรีย์ระเหยง่าย ที่เรียกทับศัพท์ตัวย่อภาษาอังกฤษว่า วีโอซี (VOCs = Volatile Organic Compounds) คือ กลุ่มของสารประกอบอินทรีย์ (Organic Compounds) ที่มีความดันไอมากกว่า 1 มิลลิเมตรปรอท สามารถระเหยเป็นไอกระจายตัวไปในอากาศได้ง่ายที่อุณหภูมิและความดันปกติ ไอเหล่านี้สามารถจะเปลี่ยนรูปกลับเป็นของเหลวหรือของแข็งตามสภาวะเดิมได้ โดยการเพิ่มอุณหภูมิหรือลดความดัน โมเลกุลส่วนใหญ่ประกอบด้วยอะตอมของคาร์บอนและไฮโดรเจน อาจมี ออกซิเจน หรือธาตุฮาโลเจน เช่น คลอรีน โบรมีน ร่วมอยู่ด้วย

แหล่งกำเนิดสารอินทรีย์ระเหยง่ายในบรรยากาศ
สารอินทรีย์ระเหยง่ายที่แพร่กระจายอยู่ในบรรยากาศมีที่มาจากหลาย ๆ แหล่ง  โดยทั่วไปแล้วแหล่งกำเนิดของสารอินทรีย์ระเหยมี 2 แหล่งใหญ่ คือ สารอินทรีย์ระเหยที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ เช่น ไฟไหม้ป่า ก๊าซจากการเน่าเสียของอินทรีย์วัตถุ รวมทั้งจากการขับถ่ายและการหายใจของมนุษย์ เกิดจากภูเขาไฟระเบิด หรือ เกิดจากพืชบางชนิดที่ผลิตสารอินทรีย์ระเหยสู่บรรยากาศ เป็นต้น   แต่สารอินทรีย์ระเหยที่เกิดจากการทำกิจกรรมต่าง ๆ ของมนุษย์ เป็นแหล่งกำเนิดสารอินทรีย์ระเหยที่สำคัญและเป็นต้นเหตุของปัญหาสิ่งแวดล้อมที่นับวันจะมีความรุนแรงมากขึ้น จนต้องมีการศึกษาหามาตรการแก้ไขที่เหมาะสม

กิจกรรมของมนุษย์ที่ก่อให้เกิดมลพิษประเภทนี้มีมากมาย ตั้งแต่การผลิตใหญ่ ๆ ที่ใช้เครื่องจักร เครื่องยนต์น้ำมันเชื้อเพลิงต่าง ๆ และอุตสาหกรรมที่ผลิตหรือใช้สารอินทรีย์ระเหย นอกจากนั้นยังมาจากกิจกรรมในชีวิตประจำวัน ได้แก่การเดินทาง ไอระเหยจากการเติมน้ำมันเชื้อเพลิง การคมนาคมขนส่ง การใช้เชื้อเพลิงหุงต้ม การเผาไหม้กองขยะ และการใช้สารเคมีในครัวเรือน เช่น น้ำยาซักแห้งหรือ น้ำยาทำความสะอาดบางชนิด

 ผลกระทบจากสารอินทรีย์ระเหยต่อสุขภาพ
สารอินทรีย์ระเหยบางตัวเป็นสารก่อมะเร็งร้ายแรงชนิดหนึ่ง ตามนิยามและการวิจัยโดยหน่วยงานวิจัยด้านมะเร็งนานาชาติ (International Agency for Research on Cancer: IARC) และองค์การอนามัยโลก (World Health Organization: WHO) สารอินทรีย์ระเหยสามารถเข้าสู่ร่างกายได้ 3 ทางคือ 1 การหายใจ  2 การกิน-ดื่มทางปาก และ 3 การสัมผัสทางผิวหนัง หลังจากเข้าสู่ร่างกายแล้วจะไปสู่การกำจัดโดยตับ ซึ่งจะมีเอนไซม์และระบบการเผาผลาญ (เมตะบอลิสม์; metabolism) ที่แตกต่างกัน กลไกการเกิดพิษของสาร VOCs ต้องอาศัยความรู้ด้านเภสัชวิทยาและพิษจุลศาสตร์ เช่น สารพิษถูกเปลี่ยนแปลงทางเมตะบอลิสม์ในตับ   แล้วถูกขับออกทางปัสสาวะ ซึ่งความเป็นพิษต่อร่างกายจะมากน้อยขึ้นอยู่กับปัจจัยดังต่อไปนี้ (5)
1. ช่วงครึ่งชีวิต (Half life) ของสาร VOCs ในร่างกาย              
2. สภาวะความสมบูรณ์และความแข็งแรงของร่างกาย
3. การทำงานของระบบขับถ่ายของเสีย

ในปัจจุบันมาตรฐานค่าสารอินทรีย์ระเหยง่ายในบรรยากาศในเวลา  1 ปี มีจำนวนสารอินทรีย์ระเหย 9 ชนิด และอยู่ในระหว่างกำหนดร่างมาตรฐานการระบายสารอินทรีย์ระเหยง่ายจากแหล่งกำเนิดอื่นๆ โดยสามารถหาข้อมูลได้จาก www.pcd.go.th

bullet Procedure for Ambient VOCs MonitoringNew